{"id":200,"date":"2025-03-04T10:13:12","date_gmt":"2025-03-04T10:13:12","guid":{"rendered":"https:\/\/noflyzone.pl\/?p=200"},"modified":"2025-03-02T10:26:05","modified_gmt":"2025-03-02T10:26:05","slug":"wyscig-technologiczny-systemy-antydronowe-vs-drony-autonomiczne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/noflyzone.pl\/?p=200","title":{"rendered":"Wy\u015bcig technologiczny: systemy antydronowe vs. drony autonomiczne"},"content":{"rendered":"\n

Dynamiczny rozw\u00f3j bezza\u0142ogowych statk\u00f3w powietrznych (BSP, potocznie dron\u00f3w) sprawi\u0142, \u017ce sta\u0142y si\u0119 one powszechnie dost\u0119pne i wykorzystywane w wielu dziedzinach \u2013 od fotografii po cele wojskowe. R\u00f3wnocze\u015bnie ro\u015bnie zagro\u017cenie ze strony dron\u00f3w u\u017cywanych w spos\u00f3b z\u0142o\u015bliwy lub nielegalny, co nap\u0119dza rozw\u00f3j technologii do ich wykrywania i zwalczania. Obecnie obserwujemy wy\u015bcig zbroje\u0144 technologicznych<\/strong> pomi\u0119dzy systemami antydronowymi (C-UAS)<\/strong> a coraz bardziej zaawansowanymi dronami autonomicznymi<\/strong>. Szczeg\u00f3lnym wyzwaniem s\u0105 drony dzia\u0142aj\u0105ce autonomicznie bez sygna\u0142u GPS<\/strong>, nawiguj\u0105ce za pomoc\u0105 kamer (wizji komputerowej) lub system\u00f3w inercyjnych, a nawet wykorzystuj\u0105ce \u0142\u0105czno\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142owodow\u0105<\/strong> zamiast fal radiowych. W niniejszym artykule omawiamy aktualne trendy i wyzwania zwi\u0105zane z wykrywaniem i neutralizacj\u0105 takich dron\u00f3w oraz rozwijane nowe rozwi\u0105zania technologiczne. Przygl\u0105damy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ograniczeniom stosowania tych technologii w czasie pokoju \u2013 w \u015brodowisku miejskim, podmiejskim oraz w pobli\u017cu infrastruktury krytycznej.<\/p>\n\n\n\n

Autonomiczne drony bez GPS \u2013 nowe wyzwanie<\/h2>\n\n\n\n

Tradycyjne ma\u0142e drony zwykle polegaj\u0105 na sygna\u0142ach radiowych do sterowania (np. Wi-Fi, RC) oraz na sygnale GPS do nawigacji. To czyni je podatnymi na klasyczne metody obrony, takie jak zag\u0142uszanie cz\u0119stotliwo\u015bci radiowych lub sygna\u0142u GPS<\/strong>. Jednak obecnie pojawia si\u0119 coraz wi\u0119cej dron\u00f3w potrafi\u0105cych operowa\u0107 w \u015brodowisku bez GPS<\/strong>, czyli samodzielnie nawigowa\u0107 bez dost\u0119pu do satelitarnych system\u00f3w nawigacji\u200b<\/p>\n\n\n\n

Wykorzystuj\u0105 one kombinacj\u0119 nawigacji inercyjnej<\/strong> (opartej o \u017cyroskopy i akcelerometry) oraz widzenia maszynowego<\/strong> \u2013 kamery z algorytmami AI analizuj\u0105cymi obraz, aby unika\u0107 przeszk\u00f3d i \u015bledzi\u0107 tras\u0119. Przyk\u0142adem jest system Shield AI Hivemind<\/strong>, kt\u00f3ry dzi\u0119ki sztucznej inteligencji pozwala dronom dzia\u0142a\u0107 bez GPS i bez \u0142\u0105czno\u015bci z operatorem<\/strong>, autonomicznie poruszaj\u0105c si\u0119 w strefie walki. \u200bR\u00f3wnie\u017c producent dron\u00f3w Skydio wyposa\u017cy\u0142 swoje urz\u0105dzenia w zaawansowane systemy wizyjne, umo\u017cliwiaj\u0105ce im autonomiczn\u0105 nawigacj\u0119 i \u015bwiadomo\u015b\u0107 otoczenia\u200b<\/p>\n\n\n\n

Drugim trendem utrudniaj\u0105cym zwalczanie dron\u00f3w jest minimalizacja emisji sygna\u0142\u00f3w<\/strong>. Dron dzia\u0142aj\u0105cy ca\u0142kowicie autonomicznie mo\u017ce nie emitowa\u0107 \u017cadnych sygna\u0142\u00f3w radiowych<\/strong>, przez co staje si\u0119 niewidoczny dla detektor\u00f3w wykrywaj\u0105cych komunikacj\u0119 RF. Co wi\u0119cej, pojawiaj\u0105 si\u0119 drony wykorzystuj\u0105ce do komunikacji \u0142\u0105cze \u015bwiat\u0142owodowe<\/strong> \u2013 czyli maj\u0105ce fizyczn\u0105 lini\u0119 (cienki \u015bwiat\u0142ow\u00f3d) \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 je z operatorem. Takie drony na uwi\u0119zi (tethered UAV)<\/strong> s\u0105 ju\u017c oferowane na rynku \u2013 np. platforma HoverMast-Lite firmy Sky Sapience mo\u017ce unosi\u0107 si\u0119 100 m nad pojazdem przez ca\u0142\u0105 dob\u0119, zasilana z ziemi i sterowana \u015bwiat\u0142owodem, co daje jej odporno\u015b\u0107 na zak\u0142\u00f3cenia (cyber immunity)<\/strong> oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania w \u015brodowisku bez GPS\u200b<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie zasi\u0119g takiego drona jest ograniczony d\u0142ugo\u015bci\u0105 kabla, ale w zamian praktycznie nie da si\u0119 go zak\u0142\u00f3ci\u0107 falami radiowymi<\/strong>. Podobne eksperymenty prowadz\u0105 tak\u017ce armie \u2013 pojawiaj\u0105 si\u0119 doniesienia o dronach zwiadowczych ci\u0105gn\u0105cych za sob\u0105 rozwijany \u015bwiat\u0142ow\u00f3d, dzi\u0119ki czemu s\u0105 odporne na wojskowe systemy walki elektronicznej<\/strong>, cho\u0107 okupione to jest mniejsz\u0105 swobod\u0105 ruchu (dron na \u201esmyczy\u201d)\u200b<\/p>\n\n\n\n

Konsekwencje:<\/strong> Tak zaawansowane drony stanowi\u0105 ogromne wyzwanie dla klasycznych system\u00f3w antydronowych. Zag\u0142uszarki cz\u0119stotliwo\u015bci (jammery)<\/strong> staj\u0105 si\u0119 bezu\u017cyteczne, gdy dron nie polega na komunikacji radiowej ani GPS \u2013 wiele obecnych broni antydronowych opartych na zak\u0142\u00f3caniu sygna\u0142\u00f3w traci skuteczno\u015b\u0107<\/strong> wobec dron\u00f3w zdolnych operowa\u0107 w trybie w pe\u0142ni autonomicznym\u200b<\/p>\n\n\n\n

To wymusza rozw\u00f3j nowych metod wykrywania<\/strong> (bazuj\u0105cych na fizycznej detekcji obiektu, a nie jego emisjach) oraz neutralizacji<\/strong> dron\u00f3w poprzez bezpo\u015bredni\u0105 ingerencj\u0119 (fizyczne unieszkodliwienie), a nie tylko zak\u0142\u00f3canie ich \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Wykrywanie i \u015bledzenie dron\u00f3w autonomicznych<\/h2>\n\n\n\n

Podstaw\u0105 systemu antydronowego jest wczesne wykrycie<\/strong> zagro\u017cenia. W przypadku dron\u00f3w, kt\u00f3re nie zdradzaj\u0105 si\u0119 emisj\u0105 fal radiowych, detekcja musi opiera\u0107 si\u0119 na innych sygna\u0142ach \u2013 echo radarowe, sygnatura wizualna lub termiczna, d\u017awi\u0119k silnik\u00f3w<\/strong> itd. Wsp\u00f3\u0142czesne systemy C-UAS korzystaj\u0105 cz\u0119sto z wieloczujnikowego podej\u015bcia<\/strong>, \u0142\u0105cz\u0105c informacje z r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w sensor\u00f3w dla zwi\u0119kszenia skuteczno\u015bci. Do najcz\u0119\u015bciej stosowanych nale\u017c\u0105\u200b<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Radar przeciwdronowy<\/strong> \u2013 specjalistyczne radary dostosowane do wykrywania ma\u0142ych, nisko lec\u0105cych cel\u00f3w o niewielkiej skutecznej powierzchni odbicia (RCS). Zapewniaj\u0105 detekcj\u0119 na dystansie od kilkuset metr\u00f3w do kilku kilometr\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od mocy i cz\u0119stotliwo\u015bci. Nowoczesne radary potrafi\u0105 odr\u00f3\u017cnia\u0107 ruch wirnik\u00f3w drona<\/strong> (charakterystyczne sygnatury dopplerowskie) od ptak\u00f3w czy innych obiekt\u00f3w, ale w \u015brodowisku miejskim ich skuteczno\u015b\u0107 mo\u017ce spada\u0107 przez clutter<\/strong> (wielokrotne odbicia od budynk\u00f3w). Przyk\u0142adowo radar QinetiQ Obsidian wykrywa ma\u0142e drony z odleg\u0142o\u015bci ~3,5 km\u200b. Coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119<\/strong> do analizy sygna\u0142\u00f3w radarowych w celu klasyfikacji obiekt\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  • Czujniki elektrooptyczne (EO\/IR)<\/strong> \u2013 czyli kamery dzienne i termowizyjne<\/strong> o wysokiej rozdzielczo\u015bci, cz\u0119sto sprz\u0119\u017cone z algorytmami wykrywania ruchu i rozpoznawania kszta\u0142t\u00f3w dron\u00f3w. Pozwalaj\u0105 one identyfikowa\u0107 wizualnie obiekt<\/strong> po wykryciu go np. radarem. W dzie\u0144 kamery optyczne mog\u0105 \u015bledzi\u0107 drona na kilkaset metr\u00f3w (dron wielko\u015bci DJI Phantom widoczny jest z ~500 m wzrokowo), w nocy pomagaj\u0105 kamery IR wychwytuj\u0105ce ciep\u0142o silnik\u00f3w lub baterii. Wad\u0105 jest podatno\u015b\u0107 na warunki pogodowe (mg\u0142a, deszcz) i t\u0142o \u2013 w mie\u015bcie ma\u0142y dron mo\u017ce zlewa\u0107 si\u0119 z zabudow\u0105. Niemniej post\u0119py w wizji komputerowej<\/strong> sprawiaj\u0105, \u017ce system mo\u017ce sam alarmowa\u0107 operatora o wykryciu podejrzanego obiektu na obrazie z kamery.<\/li>\n\n\n\n
  • Detektory akustyczne<\/strong> \u2013 nas\u0142uchuj\u0105 charakterystycznego d\u017awi\u0119ku wirnik\u00f3w drona. Zesp\u00f3\u0142 mikrofon\u00f3w kierunkowych mo\u017ce triangulowa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o d\u017awi\u0119ku. Ta metoda jest pasywna (nie zdradza swojej obecno\u015bci), ale ograniczona zasi\u0119giem (zwykle < 300 m dla ma\u0142ego drona) i podatna na zak\u0142\u00f3cenia ha\u0142asem otoczenia (miasto, wiatr). Miewa te\u017c problem z odr\u00f3\u017cnieniem drona od np. kosiarki czy kosiarki w oddali, cho\u0107 biblioteki d\u017awi\u0119k\u00f3w i AI pomagaj\u0105 klasyfikowa\u0107 obiekty.<\/li>\n\n\n\n
  • Analizatory widma RF<\/strong> \u2013 nas\u0142uchuj\u0105 sygna\u0142\u00f3w radiowych<\/strong> charakterystycznych dla komunikacji drona z kontrolerem (np. telemetria, transmisja wideo). W wielu przypadkach u\u017cycia dron wysy\u0142a dane w pa\u015bmie Wi-Fi lub podobnym \u2013 detektor mo\u017ce wykry\u0107 obecno\u015b\u0107 takiej emisji, zidentyfikowa\u0107 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107, a nawet zidentyfikowa\u0107 model drona po sygnaturze protoko\u0142u<\/strong> czy adresach MAC\u200b. Jednak dla dron\u00f3w, kt\u00f3re nie nadaj\u0105 (emisja zerowa)<\/strong> lub u\u017cywaj\u0105 niestandardowych rozwi\u0105za\u0144 (np. \u0142\u0105cze optyczne), detektory RF s\u0105 \u015blepe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    \u017baden pojedynczy czujnik nie daje gwarancji wykrycia wszystkich zagro\u017ce\u0144, dlatego fuzja danych z wielu sensor\u00f3w<\/strong> sta\u0142a si\u0119 standardem. Integracja radaru, kamer, mikrofon\u00f3w i nas\u0142uchu RF<\/strong> w jeden system pozwala zwi\u0119kszy\u0107 pewno\u015b\u0107 i zmniejszy\u0107 fa\u0142szywe alarmy\u200b<\/p>\n\n\n\n

    Na przyk\u0142ad radar wykrywa obiekt, kamera optyczna potwierdza, \u017ce to dron (a nie ptak), a system RF skanuje, czy obiekt emituje sygna\u0142 \u2013 to wszystko razem daje pe\u0142niejszy obraz sytuacji. Taka wielowarstwowa detekcja<\/strong> jest kluczowa zw\u0142aszcza przy rosn\u0105cym zagro\u017ceniu rojami dron\u00f3w<\/strong>, gdzie naraz pojawia si\u0119 wiele cel\u00f3w. Sensory dzia\u0142aj\u0105ce razem mog\u0105 skuteczniej \u015bledzi\u0107 liczne szybkie obiekty i rozr\u00f3\u017cnia\u0107 je od zjawisk t\u0142a\u200b<\/p>\n\n\n\n

    Nowym obszarem bada\u0144 s\u0105 niekonwencjonalne metody wykrywania<\/strong> dostosowane do dron\u00f3w stealth i autonomicznych. Przyk\u0142adowo, rozwijane s\u0105 koncepcje kwantowych radar\u00f3w<\/strong> lub sensor\u00f3w, kt\u00f3re potencjalnie mog\u0142yby wykrywa\u0107 obiekty o bardzo ma\u0142ej odbiciowo\u015bci radarowej dzi\u0119ki zjawiskom kwantowym (cho\u0107 to wci\u0105\u017c w sferze laboratori\u00f3w)\u200b<\/p>\n\n\n\n

    Inne pomys\u0142y to wykrywanie zaburze\u0144 w polu magnetycznym czy polu elektrycznym spowodowanych obecno\u015bci\u0105 drona \u2013 co mog\u0142oby sygnalizowa\u0107 nawet drona, kt\u00f3ry nie emituje d\u017awi\u0119ku i jest niewidoczny go\u0142ym okiem. P\u00f3ki co jednak najbardziej skuteczne jest kombinowanie klasycznych<\/em> sensor\u00f3w z nowoczesn\u0105 obr\u00f3bk\u0105 sygna\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

    Neutralizacja i zwalczanie dron\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

    Samo wykrycie drona to po\u0142owa sukcesu \u2013 kolejnym krokiem jest unieszkodliwienie zagro\u017cenia<\/strong> zanim wyrz\u0105dzi szkod\u0119. Metody neutralizacji dron\u00f3w<\/strong> dziel\u0105 si\u0119 generalnie na dwie kategorie: \u201emi\u0119kkie\u201d (soft-kill)<\/strong> \u2013 kt\u00f3re zak\u0142\u00f3caj\u0105 lub przejmuj\u0105 kontrol\u0119 nad dronem bez jego fizycznego niszczenia, oraz \u201etwarde\u201d (hard-kill)<\/strong> \u2013 kt\u00f3re polegaj\u0105 na fizycznym zestrzeleniu, uszkodzeniu lub przechwyceniu drona. Poni\u017cej omawiamy g\u0142\u00f3wne podej\u015bcia, wraz z ich przydatno\u015bci\u0105 przeciw dronom autonomicznym:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Zak\u0142\u00f3canie radiowe (jamming)<\/strong> \u2013 najbardziej popularna dot\u0105d metoda, polegaj\u0105ca na emitowaniu silnego sygna\u0142u radiowego zag\u0142uszaj\u0105cego cz\u0119stotliwo\u015bci u\u017cywane przez drona. Dost\u0119pne s\u0105 r\u0119czne karabiny zag\u0142uszaj\u0105ce<\/strong> oraz stacjonarne nadajniki o wi\u0119kszej mocy. Zak\u0142\u00f3canie mo\u017ce przerwa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 drona z operatorem, zmusi\u0107 go do l\u0105dowania lub powrotu do domu. Mo\u017cna te\u017c zag\u0142uszy\u0107 pasmowe sygna\u0142y GPS<\/strong>, pozbawiaj\u0105c dron informacji o po\u0142o\u017ceniu. Jednak w przypadku dron\u00f3w autonomicznych<\/em> efektywno\u015b\u0107 jammer\u00f3w dramatycznie spada \u2013 je\u015bli dron nie potrzebuje zewn\u0119trznego sygna\u0142u<\/strong> (bo ma tras\u0119 wgrana i nawigacj\u0119 inercyjn\u0105) lub korzysta z \u0142\u0105cza \u015bwiat\u0142owodowego, to zag\u0142uszarka nic nie wsk\u00f3ra<\/strong>. To powa\u017cny problem, bo wiele obecnych system\u00f3w (np. polski SkyWiper EDM4S u\u017cywany w Ukrainie) opiera si\u0119 w\u0142a\u015bnie na jammingu\u200b. Przewiduje si\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci wszechobecne zak\u0142\u00f3cenia zmusz\u0105 drony do pe\u0142nej autonomii<\/strong>, co dodatkowo nap\u0119dzi to b\u0142\u0119dne ko\u0142o wy\u015bcigu zbroje\u0144.<\/li>\n\n\n\n
    • Przej\u0119cie kontroli (cyber, spoofing)<\/strong> \u2013 zamiast zag\u0142usza\u0107, mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad dronem<\/strong>. Niekt\u00f3re systemy nadaj\u0105 fa\u0142szywe komendy lub tworz\u0105 podstawiony sygna\u0142 GPS (GPS spoofing)<\/strong>, oszukuj\u0105c dron co do jego pozycji. Inne celuj\u0105 w luki protoko\u0142\u00f3w komunikacyjnych<\/strong> komercyjnych dron\u00f3w \u2013 np. wysy\u0142aj\u0105c polecenie awaryjnego l\u0105dowania w\u0142a\u015bciwe dla danej marki. Istniej\u0105 te\u017c prototypy tzw. cyber-kidnap<\/strong> \u2013 w\u0142amuj\u0105ce si\u0119 do oprogramowania drona i przejmuj\u0105ce nad nim kontrol\u0119\u200b. Niestety, te techniki zn\u00f3w wymagaj\u0105, by dron by\u0142 podatny<\/strong> \u2013 a wi\u0119c mia\u0142 aktywn\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 lub s\u0142abe zabezpieczenia. W przypadku niestandardowych, militarnych dron\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych offline zastosowanie \u201ecybernetycznego przej\u0119cia\u201d jest ma\u0142o realne w locie. Mo\u017cliwe jest ewentualnie oszukanie sensor\u00f3w<\/strong> autonomicznego drona \u2013 np. o\u015blepienie kamer jasnym laserem lub zak\u0142\u00f3cenie kompasu silnym polem magnetycznym \u2013 co mog\u0142oby zaburzy\u0107 jego nawigacj\u0119. Takie pomys\u0142y s\u0105 jednak trudne do wdro\u017cenia praktycznie (trzeba np. trafi\u0107 wi\u0105zk\u0105 laserow\u0105 w kamer\u0119 drona<\/strong> lec\u0105cego kilkaset metr\u00f3w dalej).<\/li>\n\n\n\n
    • Kinetyczne zestrzelenie<\/strong> \u2013 czyli po prostu str\u0105cenie drona fizycznie<\/strong> pociskiem lub innym obiektem. Najbardziej oczywiste s\u0105 klasyczne \u015brodki ogniowe<\/strong>: od strzelb g\u0142adkolufowych (na bliski dystans), przez karabiny maszynowe, a\u017c po armaty przeciwlotnicze ma\u0142ego kalibru. Przyk\u0142adowo, na potrzeby zwalczania dron\u00f3w opracowano specjaln\u0105 amunicj\u0119 30 mm z zapalnikiem zbli\u017ceniowym (programowaln\u0105), kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna strzela\u0107 z system\u00f3w takich jak Rheinmetall Skynex czy brytyjski Terrahawk Paladin\u200b. Trafienie kinetyczne bezpo\u015brednie ma t\u0119 zalet\u0119, \u017ce nie obchodzi drona, jak bardzo jest autonomiczny<\/strong> \u2013 fizyczne uszkodzenie eliminuje ka\u017cdy statek. Wad\u0105 s\u0105 jednak kwestie bezpiecze\u0144stwa \u2013 pociski spadaj\u0105ce w obszarze zurbanizowanym mog\u0105 wyrz\u0105dzi\u0107 szkody poboczne. Ponadto ostrzelanie ma\u0142ego, manewruj\u0105cego drona wymaga precyzji i szybkiego systemu kierowania ogniem, najlepiej z pomoc\u0105 radar\u00f3w i AI. Mimo to, kinetyka pozostaje bardzo skuteczna<\/strong> \u2013 oceniono, \u017ce do\u015bwiadczony system dzia\u0142 potrafi niszczy\u0107 nawet do 8\u201312 dron\u00f3w na minut\u0119 (o ile ma tyle cel\u00f3w i amunicji)\u200b. W sytuacji ataku rojem, rozlokowanie kilku takich system\u00f3w wok\u00f3\u0142 chronionego obszaru daje szans\u0119 obrony przez klasyczne \u201egor\u0105ce o\u0142owiane powitanie\u201d.<\/li>\n\n\n\n
    • Przechwycenie w sie\u0107 lub zderzenie<\/strong> \u2013 bardziej finezyjn\u0105 metod\u0105 fizycznej neutralizacji jest wystrzelenie sieci<\/strong> w kierunku drona, aby zapl\u0105ta\u0107 jego \u015bmig\u0142a. System SkyWall<\/strong> wykorzystuje przeno\u015bny granatnik pneumatyczny strzelaj\u0105cy pociskiem, kt\u00f3ry rozwija sie\u0107 i spadochron \u2013 po uwi\u0119zieniu drona, spada on \u0142agodnie na ziemi\u0119. Takie rozwi\u0105zania s\u0105 stosunkowo bezpieczne<\/strong> dla otoczenia (dron nie spada jak kamie\u0144, tylko opada na spadochronie) i nie generuj\u0105 od\u0142amk\u00f3w. Zasi\u0119g jednak jest ograniczony (typowo 100-150 m skutecznie). Innym podej\u015bciem jest u\u017cycie drona przechwytuj\u0105cego<\/strong> \u2013 szybkiego BSP wyposa\u017conego w sie\u0107 lub specjaln\u0105 konstrukcj\u0119 do taranowania \u2013 kt\u00f3ry \u015bciga wrogiego drona i fizycznie go unieszkodliwia. Firma Fortem rozwija system DroneHunter \u2013 autonomicznego drona chwytaj\u0105cego intruza w siatk\u0119. Takie \u201ewalki dron\u00f3w\u201d to bardzo ciekawy kierunek, bo mo\u017cna neutralizowa\u0107 cel nawet w powietrzu poza obszarem chronionym. Wymaga to jednak zaawansowanej autonomii i precyzyjnego \u015bledzenia celu (to r\u00f3wnie\u017c wy\u015bcig AI \u2013 dron my\u015bliwy vs dron-ofiara manewruj\u0105cy uniki). W 2016 r. g\u0142o\u015bno by\u0142o te\u017c o pomy\u015ble holenderskiej policji\u2026 tresowania or\u0142\u00f3w do \u0142apania dron\u00f3w z powietrza. Cho\u0107 ptaki rzeczywi\u015bcie potrafi\u0142y chwyta\u0107 ma\u0142e quadcoptery, projekt zarzucono z uwagi na nieprzewidywalno\u015b\u0107 zwierz\u0105t i ryzyko zranienia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Wielosensorowa infrastruktura pozwala wykry\u0107 drona i \u015bledzi\u0107 go w r\u00f3\u017cnych pasmach, a nast\u0119pnie podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania neutralizuj\u0105ce \u2013 np. skierowa\u0107 wi\u0105zk\u0119 zak\u0142\u00f3caj\u0105c\u0105 RF.<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Bro\u0144 skierowanej energii (DEW)<\/strong> \u2013 coraz wi\u0119ksze nadzieje pok\u0142ada si\u0119 w laserach du\u017cej mocy<\/strong> oraz wysokoenergetycznych mikrofalach (HPM)<\/strong> do zwalczania dron\u00f3w. Lasery<\/strong> mog\u0105 natychmiast razi\u0107 cel pr\u0119dko\u015bci\u0105 \u015bwiat\u0142a<\/strong>, wypalaj\u0105c w nim dziury lub uszkadzaj\u0105c elektronik\u0119. Ju\u017c dzi\u015b demonstruje si\u0119 systemy laserowe zdolne str\u0105ca\u0107 ma\u0142e drony w kilka sekund skupionej wi\u0105zki. Atutem jest niski koszt strza\u0142u<\/strong> (impuls laserowy jest ta\u0144szy od wystrzelenia rakiety) oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 p\u0142ynnego przenoszenia ognia z celu na cel, co kusi przy zwalczaniu roj\u00f3w. Z kolei bro\u0144 mikrofalowa<\/strong> generuje impuls elektromagnetyczny (EMP) o du\u017cej mocy, kt\u00f3ry usma\u017cy elektronik\u0119<\/strong> drona lub zak\u0142\u00f3ci jej dzia\u0142anie\u200b. Jedno urz\u0105dzenie HPM mo\u017ce obj\u0105\u0107 sto\u017ckiem promieniowania wiele dron\u00f3w naraz, obalaj\u0105c ca\u0142\u0105 chmar\u0119 w u\u0142amku sekundy. Przyk\u0142adowo armia USA testowa\u0142a generator mikrofali \u201ePhaser\u201d, a firma Epirus opracowa\u0142a przeno\u015bny system HPM Leonidas. Zar\u00f3wno lasery, jak i HPM cechuj\u0105 si\u0119 skuteczno\u015bci\u0105 niezale\u017cn\u0105 od trybu nawigacji drona<\/strong> \u2013 autonomiczny czy nie, zostanie fizycznie uszkodzony. Wyzwania to du\u017cy pob\u00f3r mocy, potrzeba precyzyjnego namierzania (zw\u0142aszcza laserem \u2013 dzia\u0142a tylko w linii widzenia i mo\u017ce os\u0142abn\u0105\u0107 w dymie czy mgle) oraz ryzyko uboczne (laser mo\u017ce przypadkiem trafi\u0107 w oko obserwatora, mikrofale mog\u0105 zak\u0142\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnie\u017c nasze urz\u0105dzenia). Mimo to, bro\u0144 skierowanej energii staje si\u0119 istotnym elementem nowoczesnych system\u00f3w antydronowych<\/strong> \u2013 ju\u017c teraz integruje si\u0119 lasery i HPM z istniej\u0105cymi platformami obrony.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Jak wida\u0107, wachlarz metod neutralizacji jest szeroki \u2013 od \u015brodk\u00f3w elektronicznych, przez kinetyczne po energetyczne\u200b<\/p>\n\n\n\n

        \u017badna pojedyncza metoda nie jest panaceum. Wiele zaawansowanych system\u00f3w C-UAS \u0142\u0105czy kilka efektor\u00f3w, np. najpierw pr\u00f3buj\u0105 zak\u0142\u00f3ci\u0107 dron, a gdy to nie dzia\u0142a \u2013 strzelaj\u0105<\/strong>. Trwaj\u0105 te\u017c prace nad efektorami wielokrotnego u\u017cytku<\/strong> \u2013 np. dron-przechwytywacz mo\u017ce unieszkodliwi\u0107 kilka cel\u00f3w jeden po drugim, a laser mo\u017ce teoretycznie str\u0105ca\u0107 drony tak d\u0142ugo, jak starczy mu mocy. W kontek\u015bcie dron\u00f3w autonomicznych, rosn\u0105\u0107 b\u0119dzie rola metod twardych<\/strong>, bo \u201emi\u0119kkie\u201d zak\u0142\u00f3canie sygna\u0142\u00f3w staje si\u0119 nieskuteczne. Jednak metody twarde nios\u0105 wi\u0119ksze ryzyko uboczne, co komplikuje ich u\u017cycie w \u015brodowisku cywilnym.<\/p>\n\n\n\n

        \"\"<\/p>\n\n\n\n

        Nowe kierunki rozwoju technologii antydronowych<\/h2>\n\n\n\n

        Trwaj\u0105cy wy\u015bcig technologiczny wymusza ci\u0105g\u0142e udoskonalanie zar\u00f3wno dron\u00f3w, jak i system\u00f3w antydronowych<\/strong>. Po stronie dron\u00f3w wida\u0107 rosn\u0105c\u0105 autonomi\u0119, wykorzystanie sztucznej inteligencji<\/strong> do nawigacji i unikania zagro\u017ce\u0144, a tak\u017ce koncepcje roj\u00f3w dron\u00f3w<\/strong> zdolnych do wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania. Te same technologie AI s\u0105 jednak broni\u0105 obosieczn\u0105 \u2013 s\u0105 implementowane r\u00f3wnie\u017c po stronie obro\u0144c\u00f3w. Kilka wa\u017cnych trend\u00f3w kszta\u0142tuje przysz\u0142o\u015b\u0107 walki z dronami:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • AI w manewrach i przeciwdzia\u0142aniu:<\/strong> Drony eksperymentalnie wyposa\u017ca si\u0119 w algorytmy pozwalaj\u0105ce im automatycznie unika\u0107 ostrza\u0142u lub przechwytu<\/strong> \u2013 np. wykrywaj\u0105c nadlatuj\u0105cy pocisk i wykonuj\u0105c unik. Cho\u0107 brzmi to futurystycznie, elementy takiego zachowania ju\u017c istniej\u0105. To oznacza, \u017ce tradycyjne systemy kinetyczne mog\u0105 mie\u0107 coraz trudniej trafi\u0107 sprytnie manewruj\u0105cy cel. Dlatego nowoczesne C-UAS integruj\u0105 AI do przewidywania trajektorii<\/strong> drona, szybkiego przydzielania cel\u00f3w mi\u0119dzy wielu obro\u0144c\u00f3w i adaptacyjnego sterowania efektorami\u200b. Innymi s\u0142owy, \u201esztuczna inteligencja kontra sztuczna inteligencja\u201d<\/strong> \u2013 drony staj\u0105 si\u0119 inteligentniejsze w ataku, wi\u0119c obrona r\u00f3wnie\u017c musi sta\u0107 si\u0119 inteligentniejsza.<\/li>\n\n\n\n
        • Autonomiczne roje vs. zautomatyzowana obrona:<\/strong> Koncepcja roju dziesi\u0105tek czy setek ma\u0142ych dron\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych wsp\u00f3lnie przera\u017ca planist\u00f3w wojskowych, gdy\u017c tradycyjne systemy obrony powietrznej nie s\u0105 projektowane na tak\u0105 ilo\u015b\u0107 cel\u00f3w naraz\u200b. W odpowiedzi prowadzi si\u0119 badania nad systemami mog\u0105cymi zwalcza\u0107 wiele cel\u00f3w jednocze\u015bnie<\/strong> \u2013 np. poprzez strefowe impulsy HPM lub lasery o szerokim polu ra\u017cenia<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 zneutralizowa\u0107 ca\u0142\u0105 grup\u0119 dron\u00f3w jednym \u201estrza\u0142em\u201d\u200b. Testuje si\u0119 te\u017c koncepcje w\u0142asnych roj\u00f3w obronnych \u2013 czyli wypuszczania \u201eroju kontra rojowi\u201d, gdzie roje przechwytuj\u0105cych dron\u00f3w walcz\u0105 z rojem napastnik\u00f3w. To jednak rodzi wyzwania z rozpoznaniem sw\u00f3j-obcy i koordynacj\u0105 takiej bitwy roj\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
        • Opracowanie odpornych system\u00f3w PNT:<\/strong> Poniewa\u017c drony odchodz\u0105 od polegania na GPS, pojawia si\u0119 potrzeba alternatywnych system\u00f3w pozycjonowania, nawigacji i synchronizacji czasu (PNT)<\/strong>. Jednym z kierunk\u00f3w s\u0105 inercyjne jednostki nawigacyjne o jako\u015bci wojskowej<\/strong> (np. z \u017cyroskopami \u015bwiat\u0142owodowymi lub kwantowymi), kt\u00f3re maj\u0105 minimalne dryfty i pozwalaj\u0105 d\u0142ugo utrzyma\u0107 dok\u0142adn\u0105 pozycj\u0119 bez korekty GPS. Dron z takim systemem mo\u017ce swobodnie dzia\u0142a\u0107 w \u015brodowisku silnego zak\u0142\u00f3cania GNSS<\/strong>, co czyni go trudniejszym celem\u200b. Niestety, to co pomaga dronom atakuj\u0105cym, mo\u017ce te\u017c pom\u00f3c obro\u0144com \u2013 np. ta sama technologia PNT mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 naprowadzanym pociskom antydronowym, by te nie potrzebowa\u0142y GPS do trafienia w cel. Obserwujemy wi\u0119c post\u0119p po obu stronach.<\/li>\n\n\n\n
        • Lepsze rozpoznawanie dron\u00f3w i redukcja fa\u0142szywych alarm\u00f3w:<\/strong> W warunkach cywilnych kluczowe jest odr\u00f3\u017cnienie np. niegro\u017anego drona-amatora od drona stanowi\u0105cego zagro\u017cenie<\/strong>. Nadziej\u0119 daje tu uczenie maszynowe zdolne identyfikowa\u0107 typy dron\u00f3w po ich sygnaturach \u2013 czy to wizualnych, akustycznych, czy radiowych. Ju\u017c teraz istniej\u0105 systemy potrafi\u0105ce zidentyfikowa\u0107 model drona po sygnale Wi-Fi i jego unikalnym \u201eodcisku\u201d<\/strong>. Dzi\u0119ki temu w przysz\u0142o\u015bci system antydronowy m\u00f3g\u0142by automatycznie rozpoznawa\u0107 np. \u201eto tylko DJI Phantom u\u017cytkownika cywilnego\u201d vs \u201eto nietypowy dron \u2013 potencjalnie wojskowy intruz\u201d, co pozwoli adekwatnie reagowa\u0107. To szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w miastach, gdzie nie brakuje fa\u0142szywych obiekt\u00f3w (ptaki, balony itp.). Minimalizacja fa\u0142szywych alarm\u00f3w<\/strong> poprzez inteligentn\u0105 analiz\u0119 wieloczujnikow\u0105 to aktywny obszar prac badawczo-rozwojowych.<\/li>\n\n\n\n
        • Integracja z istniej\u0105cymi systemami obrony i obserwacji:<\/strong> Nowe systemy antydronowe s\u0105 projektowane tak, by wpi\u0105\u0107 je w szersz\u0105 sie\u0107<\/strong> \u2013 czy to system obrony powietrznej na szczeblu wojskowym, czy np. systemy monitoringu miejskiego. Trendem jest tworzenie scalonych obraz\u00f3w sytuacji w przestrzeni powietrznej niskiego pu\u0142apu<\/strong>, tak aby operatorzy mogli \u015bledzi\u0107 nie tylko jednego drona, ale ca\u0142y ruch dron\u00f3w<\/em> nad danym obszarem i odr\u00f3\u017cnia\u0107 zagro\u017cenia od legalnych operacji. Firmy takie jak Dedrone czy DroneShield oferuj\u0105 platformy programowe, kt\u00f3re zbieraj\u0105 dane z r\u00f3\u017cnych sensor\u00f3w rozlokowanych w mie\u015bcie i prezentuj\u0105 jednolity obraz z zaznaczeniem tras dron\u00f3w, przewidywanym miejscem l\u0105dowania itp. Taka integracja umo\u017cliwi w przysz\u0142o\u015bci automatyczne przekazywanie informacji<\/strong> \u2013 np. system miasta wykryje podejrzanego drona i od razu powiadomi policj\u0119 lub uruchomi \u015brodki przeciwdzia\u0142ania.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Wyzwania zastosowania system\u00f3w antydronowych w czasie pokoju<\/h2>\n\n\n\n

          Cho\u0107 technologia walki z dronami powsta\u0142a z my\u015bl\u0105 o polu bitwy, coraz cz\u0119\u015bciej jej implementacja rozwa\u017cana jest tak\u017ce w \u015brodowisku cywilnym \u2013 wok\u00f3\u0142 lotnisk, stadion\u00f3w, na wa\u017cnych imprezach masowych, czy do ochrony infrastruktury krytycznej (elektrowni, zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych). W czasie pokoju obowi\u0105zuj\u0105 jednak liczne ograniczenia<\/strong> prawne i praktyczne, kt\u00f3re czyni\u0105 u\u017cycie system\u00f3w antydronowych trudniejszym ni\u017c na wojnie.<\/p>\n\n\n\n

          Kwestie prawne:<\/strong> W wielu krajach dron traktowany jest prawnie jak statek powietrzny<\/strong>, a wszelkie dzia\u0142ania zak\u0142\u00f3caj\u0105ce sygna\u0142y radiowe czy GPS s\u0105 \u015bci\u015ble regulowane. Przyk\u0142adowo w USA tylko wybrane agencje federalne (Departament Obrony, Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego, Sprawiedliwo\u015bci i Energii) maj\u0105 prawo u\u017cywa\u0107 \u015brodk\u00f3w przeciwdronowych<\/strong>, i to w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach\u200b<\/p>\n\n\n\n

          Powody to m.in. przepisy o ochronie komunikacji (zak\u0142\u00f3canie cz\u0119stotliwo\u015bci radiowych jest zabronione), bezpiecze\u0144stwie przestrzeni powietrznej (str\u0105canie \u201estatku powietrznego\u201d mo\u017ce by\u0107 naruszeniem prawa lotniczego) oraz kwestia w\u0142asno\u015bci \u2013 zestrzelenie drona mo\u017ce by\u0107 potraktowane jak zniszczenie czyjej\u015b w\u0142asno\u015bci. Ponadto pojawiaj\u0105 si\u0119 obawy o prawo do prywatno\u015bci i wolno\u015bci obywatelskie<\/strong> \u2013 np. u\u017cycie system\u00f3w antydronowych wyposa\u017conych w kamery i skanery RF mo\u017ce by\u0107 postrzegane jako inwazyjne monitorowanie przestrzeni publicznej\u200b<\/p>\n\n\n\n

          W rezultacie wdro\u017cenie technologii antydronowych w mie\u015bcie wymaga starannego wywa\u017cenia<\/strong> interesu bezpiecze\u0144stwa z poszanowaniem prawa. Legislacje dopiero pr\u00f3buj\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107 za rozwojem technologii \u2013 trwaj\u0105 prace nad przepisami, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 s\u0142u\u017cbom skuteczne unieszkodliwianie dron\u00f3w w sytuacji realnego zagro\u017cenia, ale w kontrolowany spos\u00f3b, by nie nadu\u017cywa\u0107 tych uprawnie\u0144\u200b<\/p>\n\n\n\n

          Bezpiecze\u0144stwo i ryzyko uboczne:<\/strong> U\u017cycie \u015brodk\u00f3w kinetycznych czy energii skierowanej w \u015brodowisku miejskim budzi zrozumia\u0142e obawy o collateral damage<\/strong>. Str\u0105cony dron spadaj\u0105cy z wysoko\u015bci mo\u017ce wyrz\u0105dzi\u0107 szkody (np. spa\u015b\u0107 na ludzi, samochody). Strzelanie z broni palnej w mie\u015bcie jest skrajno\u015bci\u0105 \u2013 zab\u0142\u0105kane pociski stwarzaj\u0105 \u015bmiertelne zagro\u017cenie. Dlatego w miastach preferuje si\u0119 metody \u201emi\u0119kkie\u201d lub przechwytuj\u0105ce<\/strong> (jak sieci), ewentualnie drony-ochroniarze<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 eskortowa\u0107 podejrzany dron z dala od chronionego obszaru. Lasery du\u017cej mocy<\/strong> w mie\u015bcie te\u017c nios\u0105 ryzyko \u2013 silna wi\u0105zka mo\u017ce odbi\u0107 si\u0119 od metalowej powierzchni i np. uszkodzi\u0107 wzrok postronnych os\u00f3b. Mikrofale HPM<\/strong> mog\u0105 zak\u0142\u00f3ci\u0107 nie tylko drona, ale i infrastruktur\u0119 (np. sieci Wi-Fi, urz\u0105dzenia medyczne) je\u015bli nie s\u0105 precyzyjnie ukierunkowane. Dlatego w pobli\u017cu infrastruktury krytycznej, jak lotniska czy elektrownie, stosuje si\u0119 bardzo ostro\u017cne podej\u015bcie \u2013 najpierw detekcja i \u015bledzenie<\/strong>, a decyzje o neutralizacji podejmuje si\u0119 tylko gdy dron realnie zagra\u017ca (np. wlatuje na pas startowy lotniska). W wielu przypadkach najlepsz\u0105 obron\u0105 jest po prostu szybka lokalizacja operatora drona i fizyczne zatrzymanie go<\/strong> \u2013 zw\u0142aszcza gdy dron nie jest autonomiczny. Taka taktyka unieszkodliwia zagro\u017cenie bez ryzyka, \u017ce spadaj\u0105cy dron kogo\u015b zrani.<\/p>\n\n\n\n

          \u015arodowisko miejskie:<\/strong> Zabudowa miejska to ci\u0119\u017cki teren dla system\u00f3w antydronowych. Wysokie budynki mog\u0105 tworzy\u0107 martwe strefy<\/strong> dla radar\u00f3w i blokowa\u0107 zasi\u0119g radiowy (zar\u00f3wno sygna\u0142\u00f3w drona, jak i ewentualnych jammer\u00f3w). Bogate t\u0142o wizualne utrudnia kamerom wykrywanie ma\u0142ych obiekt\u00f3w. Ponadto, miasto pe\u0142ne jest fa\u0142szywych alarm\u00f3w<\/em> \u2013 ptaki, latawce, reklamowe drony legalnie lataj\u0105ce z banerami itd. System musi by\u0107 na tyle inteligentny, by nie wszczyna\u0107 alarmu za ka\u017cdym razem, gdy go\u0142\u0105b przeleci nad chronionym budynkiem. Konieczna jest kalibracja stref detekcji<\/strong> \u2013 np. utworzenie \u201estrefy zagro\u017cenia\u201d wok\u00f3\u0142 kluczowego obiektu (stadion, ambasada), gdzie ka\u017cdy dron jest traktowany podejrzliwie, i szerszej strefy obserwacji, gdzie drony s\u0105 tylko \u015bledzone. W razie wykrycia intruza w centrum miasta, s\u0142u\u017cby musz\u0105 te\u017c skoordynowa\u0107 reakcj\u0119<\/strong> \u2013 np. wstrzyma\u0107 ruch lotniczy (je\u015bli to lotnisko) albo zabezpieczy\u0107 miejsce potencjalnego upadku drona, ewakuowa\u0107 VIP-\u00f3w itp. Ca\u0142a ta logistyka sprawia, \u017ce technologia to jedno, a procedury to drugie<\/strong> \u2013 kraje musz\u0105 wypracowa\u0107 protoko\u0142y dzia\u0142ania na wypadek zagro\u017cenia dronem, podobnie jak robi\u0105 to w przypadku alarm\u00f3w bombowych.<\/p>\n\n\n\n

          Koszty i dost\u0119pno\u015b\u0107:<\/strong> Zaawansowane systemy antydronowe potrafi\u0105 by\u0107 kosztowne, co ogranicza ich powszechne wdro\u017cenie w czasie pokoju. Nie ka\u017cde miasto sta\u0107 na zakup radar\u00f3w i laser\u00f3w za miliony dolar\u00f3w do ochrony ka\u017cdego stadionu czy budynku rz\u0105dowego. St\u0105d ro\u015bnie zainteresowanie ta\u0144szymi, punktowymi rozwi\u0105zaniami<\/strong> \u2013 jak przeno\u015bne detektory i neutralizatory, kt\u00f3re mo\u017cna szybko rozstawi\u0107 w miejscu podwy\u017cszonego ryzyka<\/strong> (np. du\u017ce wydarzenie publiczne) i potem z\u0142o\u017cy\u0107. Firmy komercyjne oferuj\u0105 ju\u017c us\u0142ugi monitoringu przestrzeni powietrznej<\/strong> \u2013 np. monta\u017c czujnik\u00f3w na dachu stadionu na czas imprezy masowej wraz z 24\/7 centrum monitoringu. W ten spos\u00f3b jednostki policji czy ochrony mog\u0105 wydzier\u017cawi\u0107 zdolno\u015b\u0107 antydronow\u0105<\/strong> zamiast inwestowa\u0107 we w\u0142asn\u0105 infrastruktur\u0119. W pobli\u017cu infrastruktury krytycznej cz\u0119\u015bciej instaluje si\u0119 systemy sta\u0142e<\/strong> (np. na lotniskach po incydencie z dronami na Gatwick w 2018 r. zainstalowano dedykowane radary i detektory RF). Nadal jednak obowi\u0105zuje zasada minimalnej ingerencji \u2013 system ma wcze\u015bnie ostrzec<\/strong>, a interwencja kinetyczna to ostateczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

          Przyk\u0142ady dostawc\u00f3w i rozw\u00f3j rynku<\/h2>\n\n\n\n

          Rosn\u0105ce zagro\u017cenie ze strony dron\u00f3w \u2013 od incydent\u00f3w terrorystycznych po zak\u0142\u00f3canie ruchu lotniczego \u2013 spowodowa\u0142o wysyp firm oferuj\u0105cych rozwi\u0105zania antydronowe. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest to bran\u017ca globalna<\/strong>: technologie te rozwijaj\u0105 zar\u00f3wno wielkie koncerny obronne, jak i mniejsze startupy specjalizuj\u0105ce si\u0119 tylko w C-UAS. Przyk\u0142adowo:<\/p>\n\n\n\n