Lokalizacja operatora drona — czynność, bez której incydentu nie da się zamknąć

Kiedy nad obiektem pojawia się dron, rozmowa niemal zawsze schodzi na to, czym go zatrzymać. Tymczasem statek powietrzny prędzej czy później odleci albo wyląduje, a sprawa pozostaje otwarta tak długo, jak długo nie wiadomo, kto nim sterował. Bez pozycji operatora nie ma kogo wylegitymować, nie ma materiału dla policji i nie ma odpowiedzi na pytanie, czy lot był nieostrożnością, czy rozpoznaniem. 15 września 2026 r. przy bazie w Redzikowie wojsko ustaliło miejsce, z którego działał operator, i przekazało sprawę policji — to jeden z najlepiej potwierdzonych elementów całego zdarzenia.

Ten tekst traktuje lokalizację operatora jako osobne zadanie w łańcuchu ochrony — z własnymi metodami, własnymi ograniczeniami i własną miarą, której w specyfikacjach zwykle się nie zapisuje. Teza jest jedna: większość metod nie mierzy położenia człowieka, tylko odczytuje to, co podaje o nim urządzenie, albo namierza nadajnik, który trzyma w ręku. Różnica między pozycją zadeklarowaną a zmierzoną decyduje o tym, dokąd pojedzie patrol i czy kogoś tam zastanie.

Co wiemy o tej czynności z Redzikowa

Według komunikatu MON z 22 września 2026 r. dron został wykryty, ustalono miejsce, z którego działał operator, a o zdarzeniu zgodnie z procedurą powiadomiono służby, w tym policję. Lot trwał około pięciu minut. Na tym informacje potwierdzone się kończą. Resort nie ujawnił, jaką metodą ustalono pozycję operatora, ani ile to trwało — powołuje się na niejawność rozwiązań ochronnych. Nie ma też komunikatu policji o tym, czy operatora zastano na miejscu i czy zabezpieczono sprzęt; Radio Gdańsk w dniu publikacji komunikatu wciąż czekało na odpowiedź słupskiej komendy w tej sprawie.

Dlatego Redzikowo nie posłuży tu za przykład konkretnej technologii i nie należy z niego wnioskować, że zadziałał ten czy inny czujnik. Posłuży za coś innego: pokazuje, że w reakcji na drona w strefie to ustalenie pozycji operatora zamienia obserwację w sprawę, którą może przejąć policja. Przebieg zdarzenia i spór o reakcję wojska opisaliśmy w tekście Dron przy bazie w Redzikowie. Co potwierdzone, co dopisane i czy telefon na 112 był błędem.

Gdzie ta czynność leży w łańcuchu

W serwisie rozdzielamy trzy zadania: wykrycie, klasyfikację i identyfikację. Identyfikacja to wskazanie konkretnej maszyny albo jej operatora — model, numer seryjny, pozycja pilota. W przewodniku po sensorach C-UAS pokazaliśmy, że dostęp do niej mają tylko te warstwy, które wymagają, żeby dron coś nadawał. Lokalizacja operatora jest najbardziej praktyczną częścią identyfikacji: z numeru seryjnego nie wynika, dokąd wysłać patrol, z pozycji — tak.

Ta czynność biegnie równolegle do oddziaływania na platformę, a nie po nim. Neutralizacja kończy lot; lokalizacja operatora pozwala zamknąć incydent. Unieruchomiony dron bez ustalonego operatora to dowód rzeczowy bez sprawcy. Operator ustalony przy dronie, który odleciał, to sprawa z adresatem. Dla oceny ryzyka ma to znaczenie podwójne: dopiero wiedza o tym, kto latał, pozwala odróżnić przypadkowego użytkownika od kogoś, kto sprawdzał reakcję obiektu.

Pozycja zadeklarowana: Remote ID i telemetria producenta

Pierwsza rodzina metod niczego nie mierzy. Odczytuje dane, które statek powietrzny nadaje o sobie sam.

Remote ID. Od 1 stycznia 2024 r. drony z oznaczeniem klasy C1, C2 i C3 oraz, co do zasady, drony wykonujące operacje w kategorii szczególnej muszą latać z aktywną bezpośrednią zdalną identyfikacją; systemy takie mają też klasy C5 i C6. Według EASA transmisja zawiera numer seryjny drona, numer rejestracyjny operatora, położenie drona oraz pozycję pilota albo — jeśli ta jest niedostępna — punkt startu. Dane odbiera się aplikacją na smartfonie, a powiązanie numeru rejestracyjnego z konkretną osobą wymaga sięgnięcia do rejestru, do którego dostęp mają organy. Wyjątek jest istotny: drony wprowadzone do obrotu bez oznaczenia klasy mogą nadal latać w podkategorii A1 (poniżej 250 g) i A3 (poniżej 25 kg), a Remote ID jest dla nich jedynie zalecane. Brak sygnału Remote ID nie oznacza więc ani złego zamiaru, ani braku drona — oznacza tylko, że ta droga do operatora jest zamknięta.

Telemetria producenta. Drony DJI — co najmniej modele badane w latach 2022–2023 — nadają dodatkowo własny protokół identyfikacyjny, DroneID. Zespół z Ruhr-Universität Bochum i CISPA wykazał w pracy przedstawionej na konferencji NDSS w 2023 r., że pakiety tego protokołu nie są szyfrowane i ujawniają położenie drona, punkt startu oraz pozycję pilota, a do ich odbioru wystarcza radio programowalne dostępne na rynku cywilnym. Brak szyfrowania producent przyznał już w 2022 r., po tym, jak niezależny badacz zademonstrował odczyt pakietów. Ta sama praca pokazała drugą stronę: transmisję da się wyłączyć, a pozycję pilota podrobić zwykłą aplikacją fałszującą GPS — przez co, jak piszą autorzy, dane przekazywane w ten sposób organom stają się wątpliwe. Firmowy odbiornik tego protokołu, AeroScope, DJI wycofało z produkcji i sprzedaży w marcu 2023 r.

Obie drogi łączy jedna cecha. Pozycja pilota w tych transmisjach jest oświadczeniem urządzenia, a nie pomiarem — pochodzi z odbiornika nawigacji satelitarnej w aparaturze albo w telefonie operatora. Wobec kogoś, kto nie ingerował w sprzęt, jest dokładna i dostępna bez żadnej infrastruktury poza odbiornikiem. Wobec kogoś, kto ingerował, jest bezwartościowa albo — co gorsze — wskazuje przypadkową osobę. A ponieważ Remote ID może zamiast pozycji pilota podawać punkt startu, operator mógł się od tego miejsca oddalić.

Ile to jest warte w praktyce? Przegląd ponad dwustu incydentów europejskich z projektu COURAGEOUS, który omawialiśmy w analizie architektury systemu antydronowego, przypisał 55 proc. zdarzeń operatorom łamiącym przepisy bez wrogiego zamiaru — z zastrzeżeniem, że to ocena ekspercka, a nie ustalenia postępowań. Jeśli ta proporcja jest choćby w przybliżeniu trafna, pozycja zadeklarowana rozwiązuje znaczną część zwykłych zdarzeń i zawodzi dokładnie tam, gdzie stawka jest najwyższa. Tak należy czytać pozorną sprzeczność między dwoma zdaniami, które oba są prawdziwe: Remote ID daje pozycję pilota i Remote ID nie chroni przed przeciwnikiem.

Pozycja zmierzona: namiar, tor lotu, obserwacja

Druga rodzina metod nie pyta urządzenia o zdanie. Metody pomiarowe nie zależą od dobrej woli operatora, ale dają obszar zamiast punktu i każda ma własny warunek wstępny.

Namiar radiowy na aparaturę sterującą. Odbiornik detekcji radiowej może wskazać kierunek, z którego nadaje aparatura operatora; dwa lub więcej stanowisk dają przecięcie kierunków. Metody oparte na różnicy czasu dotarcia sygnału wymagają kilku odbiorników zsynchronizowanych z dużą dokładnością, metody kątowe — odbiorników z szykami antenowymi. Namierza się nadajnik w ręku operatora, nie drona, i to jest zaleta tej metody. Ograniczenia są jednak twarde. Aparatura musi nadawać w chwili pomiaru. W terenie zabudowanym, bez bezpośredniej widoczności, sygnał dociera wieloma drogami naraz i — jak piszą autorzy prac nad tą metodą z singapurskiego A*STAR — klasyczne metody kątowe i czasowe mogą wtedy nie dawać dokładnego wyniku. Jedyna próba polowa z opisanymi warunkami, jaką znaleźliśmy, dała błąd lokalizacji aparatury rzędu 11 m w 90 proc. pomiarów — ale na otwartym trawniku, przy czterech czujnikach rozstawionych w kwadracie 50 na 50 m, inną metodą niż kątowa czy czasowa. To obraz możliwości w warunkach wzorcowych, a nie parametr, którego można oczekiwać przy ogrodzeniu zakładu.

Początek toru. Radar albo tor optyczny, który śledzi drona od pierwszych sekund, wskazuje rejon, z którego ten się wzbił. Trzeba jednak pamiętać o dwóch różnicach. Pierwszy punkt toru to miejsce, w którym czujnik zaczął widzieć drona, a nie miejsce startu — a lot tuż nad terenem jest dla radaru najtrudniejszy, co opisaliśmy przy klasyfikacji radarowej. Punkt startu z kolei nie musi być pozycją operatora w chwili zdarzenia. Warto natomiast wiedzieć, że wiele popularnych konstrukcji po utracie łącza wraca po prostej do punktu startu, o czym pisaliśmy przy zakłócaniu sygnału — obserwacja takiego powrotu też jest informacją o rejonie startu.

Obserwacja i patrol. Metoda najwolniejsza i jedyna, która daje coś więcej niż współrzędne: obraz człowieka z aparaturą, pojazd, świadków. To ona zamienia wskazanie z konsoli w czynność, którą policja może wykonać, i w materiał, który przetrwa w postępowaniu.

Metody obu rodzin się nie wykluczają, tylko zawężają nawzajem obszar poszukiwań: deklaracja wskazuje punkt, namiar potwierdza go albo podważa niezależnym pomiarem, kamera lub patrol potwierdzają na miejscu. Rozbieżność między pozycją zadeklarowaną a zmierzoną jest najcenniejszą informacją, jaką system może podać — bywa sygnałem ingerencji w sprzęt i powinna podnosić ocenę zdarzenia, a nie być uśredniana.

Gdzie lokalizacja operatora zawodzi

Każda z opisanych metod ma warunek wstępny. Poniżej sytuacje, w których nie jest spełniony — opisane z perspektywy obrońcy i na poziomie kategorii.

• Łącze światłowodowe. Dron sterowany przez włókno nie emituje niczego: nie ma Remote ID do odczytania ani aparatury do namierzenia. Zostają dwie rzeczy, których dron radiowy nie daje — operator musi się znajdować w promieniu długości przewodu, a samo włókno zostaje w terenie jako ślad prowadzący w jedną stronę.
• Lot bez aktywnego łącza. Dron na trasie wgranej przed startem nie potrzebuje aparatury w powietrzu. Nie ma czego namierzyć; zostaje początek toru, o ile czujniki go widziały.
• Łącze przez sieć komórkową albo przekaźnik. Namiar wskazuje wtedy nadajnik pośredni, a nie człowieka. Operator może być daleko zarówno od obiektu, jak i od drona.
• Deklaracja podrobiona. Pozycję pilota w telemetrii da się sfałszować. System, który traktuje ją jak pomiar, może skierować patrol do przypadkowej osoby.
• Gęsta zabudowa. Odbicia sygnału rozmywają namiar; obszar poszukiwań rośnie tam, gdzie jego przeszukanie trwa najdłużej.

Pierwszy z tych przypadków jest kontrapunktem najważniejszym. Dron na światłowodzie zabiera obie rodziny radiowe naraz — obrona oparta w całości na warstwie radiowej traci wtedy jednocześnie wykrycie i lokalizację operatora, czyli dwie zdolności, które w ofertach bywają sprzedawane jako jedna. Pozostaje obrońcy to, co najstarsze: obserwacja, patrol i obchód. Bilans tej konstrukcji rozpisaliśmy w tekście o dronach FPV sterowanych światłowodem.

Co wolno zrobić z ustaloną pozycją

Uprawnienia wobec drona i wobec człowieka to dwie różne podstawy prawne. Art. 156ze Prawa lotniczego określa, kiedy i kto może zniszczyć, unieruchomić albo przejąć kontrolę nad bezzałogowcem — między innymi przy operacji wbrew zakazowi w strefie ustanowionej nad chronionymi obiektami Sił Zbrojnych albo obiektami istotnymi dla bezpieczeństwa lub obronności państwa. W katalogu uprawnionych są m.in. żołnierze, policjanci i pracownicy ochrony specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych; szczegóły rozpisaliśmy w tekście o kompetencjach personelu. Przepis dotyczy statku powietrznego, nie osoby, która nim steruje.

Wobec człowieka obowiązują zwykłe kompetencje. Uprawnienia pracownika ochrony, w tym ujęcie osoby stwarzającej w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia albo chronionego mienia w celu niezwłocznego oddania jej policji, ustawa o ochronie osób i mienia wiąże z granicami chronionych obiektów i obszarów (art. 36). Operator stojący za ogrodzeniem, na terenie publicznym albo cudzym, jest więc sprawą policji — i w Redzikowie sprawę również przekazano policji. Zadanie ochrony obiektu sprowadza się do tego, żeby policja dostała pozycję szybko, w formacie, z którego da się skorzystać, i z opisem, który pozwoli rozpoznać właściwą osobę.

Pozycja pilota to dane osobowe. RODO wymienia dane o lokalizacji wprost wśród identyfikatorów osoby fizycznej (art. 4 pkt 1). Zapis z konsoli zawierający pozycję pilota, numer rejestracyjny operatora czy obraz z kamery jest więc przetwarzaniem danych osobowych — z pytaniami o dostęp, okres przechowywania i tryb przekazania policji, na które procedura powinna odpowiadać przed pierwszym zdarzeniem. Osobną kwestią jest dekodowanie firmowej telemetrii przez podmiot prywatny: rozstrzygnięcia regulatora w tej sprawie nie znaleźliśmy, więc jest to pytanie do prawnika przed zakupem, a nie po nim.

Miara, której nie ma w specyfikacji

Lokalizację operatora opisują dwie liczby: czas od wykrycia do wskazania pozycji i wielkość obszaru, w którym operator się znajduje. Obie mają sens tylko razem z warunkami — typem łącza, liczbą i rozmieszczeniem stanowisk, terenem, odległością operatora od obiektu — i osobno dla każdej metody. Obie trzeba też zestawić z trzecią liczbą, na którą dostawca systemu nie ma wpływu: czasem dojazdu patrolu.

Czas lokalizacji, przekazania i dojazdu musi zmieścić się w czasie lotu i zwijania sprzętu przez operatora. W Redzikowie cały lot trwał około pięciu minut. Nie wiemy, jak ten budżet rozłożył się w tamtym zdarzeniu, i dlatego jest to dobre ćwiczenie dla własnego obiektu: rozpisać składniki z realnymi wartościami i sprawdzić sumę. Jeśli się nie mieści, najtańszą poprawą bywa nie nowy czujnik, tylko krótszy tor przekazania — bezpośredni kontakt do dyżurnego policji zamiast ogólnego numeru alarmowego.

Pomocna jest tu prenorma CWA 18150:2024, która wprowadza wspólną metodykę testowania systemów C-UAS w zakresie wykrywania, śledzenia i identyfikacji. Przed testem odbiorczym warto sprawdzić, czy wybrany scenariusz obejmuje lokalizację operatora — a jeśli nie, dopisać ją jako osobny pomiar.

Czego nie wiemy

• Jaką metodą i w jakim czasie ustalono pozycję operatora w Redzikowie. MON nie ujawnia szczegółów rozwiązań ochronnych. Bez tego nie da się ocenić, czy zadziałała metoda deklaratywna, pomiarowa czy obserwacja.
• Czy policja zastała operatora i jakie czynności podjęła. W dniu publikacji komunikatu MON nie było informacji policji; Radio Gdańsk czekało na odpowiedź komendy w Słupsku.
• Jaka jest dokładność namiaru aparatury w polskich warunkach terenowych. Dostępne publicznie prace to głównie symulacje i próby w terenie otwartym; pomiarów w zabudowie z opisanymi warunkami nie znaleźliśmy.
• Jaka część dronów latających w Polsce nadaje Remote ID. Drony bez oznaczenia klasy wolno eksploatować bez tej transmisji, a publicznych danych o strukturze floty nie znaleźliśmy.
• Jaki jest status prawny dekodowania telemetrii firmowej przez podmiot prywatny. Nie znaleźliśmy rozstrzygnięcia regulatora ani orzecznictwa.

Te luki mają konsekwencje praktyczne. Pierwsze dwie decydują o tym, czy Redzikowo jest przykładem skutecznego łańcucha, czy tylko jego skutecznego początku. Trzecia decyduje o tym, czy namiar wystarczy do wysłania patrolu pod konkretny adres, czy tylko do zawężenia poszukiwań. Czwarta i piąta — o tym, ile jest wart najtańszy element całej układanki: odbiornik Remote ID i telemetrii.

Wnioski operacyjne

1. Wpisz lokalizację operatora do procedury jako osobne zadanie — z przypisaną osobą, metodą i miarą czasu. Procedura, która kończy się na „dron odleciał”, zostawia incydent otwarty.
2. Rozdziel w konsoli i w raporcie pozycję zadeklarowaną od zmierzonej. Pozycja pilota z Remote ID albo z telemetrii producenta to wskazówka do weryfikacji, a nie podstawa do wskazania konkretnej osoby.
3. Traktuj rozbieżność między deklaracją a namiarem jako sygnał podwyższający ocenę zdarzenia, a nie jako błąd pomiaru do uśrednienia.
4. Rozpisz budżet czasu — lokalizacja, przekazanie, dojazd — i porównaj sumę z typowym czasem lotu nad Twoim obiektem. Zadanie na godzinę, bez zakupów.
5. Uzgodnij z właściwą komendą policji kanał i format przekazania pozycji — współrzędne, opis miejsca, opis osoby i pojazdu — i przećwicz to razem z nią.
6. Nie wysyłaj ochrony poza ogrodzenie do konfrontacji z operatorem. Uprawnienia pracownika ochrony wiążą się z granicami obiektu; poza nimi rolą ochrony jest wskazanie i dokumentowanie, najlepiej z terenu obiektu, do czasu przybycia policji.
7. Zapisz zasady przetwarzania danych z konsoli: kto ma dostęp do pozycji pilota i nagrań, jak długo je przechowujesz i w jakim trybie przekazujesz policji.
8. Zażądaj od dostawcy czasu do wskazania pozycji operatora i obszaru niepewności osobno dla każdej metody, z typem łącza, liczbą stanowisk, terenem i odległością, oraz opisu działania systemu wobec łącza bez emisji radiowej. Jeśli system opiera się na odbiorniku AeroScope albo na jednym protokole firmowym, zapytaj o ścieżkę przejścia na odbiór otwartego Remote ID.
9. Dopisz do instrukcji obchodu ślady materialne — włókno na ogrodzeniu, przewód w zaroślach, przy drodze dojazdowej — i kieruj takie zgłoszenia do tego samego rejestru co obserwacje dronów.

Podsumowanie

Lokalizacja operatora nie jest dodatkiem do wykrywania ani skutkiem ubocznym neutralizacji. Jest osobną czynnością, od której zależy, czy zdarzenie z dronem zamieni się w sprawę z adresatem. W Redzikowie ta czynność została wykonana; nie wiemy jeszcze, czy łańcuch doszedł do końca.

Najtańsze metody — Remote ID i telemetria producenta — działają wobec użytkowników, którzy niczego nie ukrywają, i podają pozycję zadeklarowaną, a nie zmierzoną. Metody pomiarowe nie zależą od dobrej woli operatora, ale dają obszar zamiast punktu i wymagają, żeby aparatura nadawała. Dron na światłowodzie zabiera obie rodziny naraz i zostawia obrońcy patrol, obchód i ślad w terenie.

Ten tekst rozwija dział identyfikacji, którego punktem wyjścia jest filar Jak radar odróżnia ptaka od drona?. Możliwości i ograniczenia środków wobec samej platformy opisujemy w przeglądzie metod neutralizacji. Kartoteka zdarzenia: Dron w strefie zakazu lotów przy bazie w Redzikowie.

Źródła

• Oficjalne i prawne: komunikat Ministerstwa Obrony Narodowej z 22.09.2026 w relacjach: TVN24, Dron w pobliżu amerykańskiej bazy wojskowej w Redzikowie. Jak zadziałało wojsko?, 22.09.2026; Radio Gdańsk, Dron przy amerykańskiej bazie w Redzikowie. Jest komunikat MON, 22.09.2026; RMF24, Pytania i kpiny po incydencie z dronem w Redzikowie. MON reaguje, 22.09.2026. EASA, Remote identification will become mandatory for drones across Europe, 28.11.2023; EASA, Drone Open Category — applicable requirements to fly from the 1st of January 2024. Ustawa z 3 lipca 2002 r. — Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1431), art. 156ze. Ustawa z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j. Dz.U. 2025 poz. 532), art. 36. Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 4 pkt 1.
• Publikacje naukowe: N. Schiller, M. Chlosta, M. Schloegel, N. Bars, T. Eisenhofer, T. Scharnowski, F. Domke, L. Schönherr, T. Holz, Drone Security and the Mysterious Case of DJI’s DroneID, Network and Distributed System Security Symposium (NDSS) 2023, DOI 10.14722/ndss.2023.24217. Y. Wang, Y. Zeng, S. Sun, P. H. Tan, Y. Ma, E. Kurniawan, Drone Controller Localization Based on RSSI Ratio, Sensors 23(11), 5163 (2023), DOI 10.3390/s23115163 — próba polowa: teren trawiasty, cztery czujniki w kwadracie 50 × 50 m. Y. Wang, Y. Zeng, P. H. Tan, S. Sun, Y. Ma, Drone Controller Localization Based on TDoA, arXiv:2510.02622 (2025) — wyniki symulacyjne.
• Branżowe: DroneXL, DJI Drones Transmit Location Data Unencrypted For Aeroscope, 9.05.2022; DroneDJ, DJI halts production of its AeroScope drone detection product, 5.03.2023; DroneLife, As Remote ID Approaches, DJI Discontinues AeroScope, 6.03.2023.
• Teksty NoFlyZone: przewodnik po sensorach C-UAS; analiza architektury systemu antydronowego (dane projektu COURAGEOUS, CWA 18150:2024); drony FPV sterowane światłowodem; zakłócanie sygnału dronów; kompetencje personelu (art. 156ze); Redzikowo — analiza i kartoteka zdarzenia.

Redakcja NoFlyZone. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje audytu ani porady prawnej. Uprawnienia do części opisanych działań mają w Polsce wyłącznie podmioty wskazane w ustawie.